Οι περισσότεροι ηγέτες φοβούνται το τηλέφωνο που θα χτυπήσει μέσα στη νύχτα επειδή κάτι βγήκε εκτός σχεδίου. Φοβούνται την πτώση των πωλήσεων, τον ανταγωνισμό, την αστάθεια.
Στην πραγματικότητα, η κρίση είναι σύμμαχος. Σε κρατάει σε εγρήγορση. Σε αναγκάζει να προσέξεις. Δεν σου αφήνει περιθώριο να θεωρήσεις τίποτα δεδομένο. Σε αναγκάζει να κοιτάξεις πιο καθαρά τι συμβαίνει και να πάρεις αποφάσεις με μεγαλύτερη προσοχή.
Ο πραγματικός κίνδυνος έρχεται με την επιτυχία. Η επιτυχία είναι απλώς η απόδειξη ότι το μοντέλο σου δούλεψε χθες. Το αν θα δουλέψει αύριο εξαρτάται από το αν έχεις την πειθαρχία να το ξαναδείς – ακόμα κι όταν δεν υπάρχει κανένας εξωτερικός λόγος να το κάνεις.
Πώς, λοιπόν, η σιγουριά του “τα καταφέραμε” γίνεται το τυφλό σημείο που σε εμποδίζει να ακούσεις την αγορά; Πώς οι παλιές νίκες αρχίζουν να αλλοιώνουν τα κριτήρια των επόμενων αποφάσεων; Και γιατί η ικανότητα να ξαναβλέπεις αυτά που θεωρείς δεδομένα είναι η μόνη πραγματική ασφάλεια που έχεις;
Αν νιώθεις ότι “ξέρεις το παιχνίδι”, έχεις ήδη αρχίσει να το διαβάζεις λιγότερο προσεκτικά.
Η παγίδα της επιβεβαίωσης
Όταν τα πράγματα πάνε καλά, ο εγκέφαλος σταματά να ψάχνει για απειλές. Η περιέργεια αντικαθίσταται από ανάγκη για επιβεβαίωση. Πιστεύεις ότι επειδή βρήκες το “κλειδί” μια φορά, η πόρτα θα μένει για πάντα ανοιχτή.
Όμως η αγορά δεν είναι στατική. Η αυτοπεποίθηση μετά από μια μεγάλη νίκη σε κάνει να μην δίνεις το ίδιο βάρος σε μικρές μετατοπίσεις: στα σχόλια των πελατών, στις επιφυλάξεις της ομάδας, στις αλλαγές στο timing.
Η επιτυχία ψιθυρίζει ότι “το έχεις”, ενώ η πραγματικότητα έχει ήδη αρχίσει να κινείται αλλού.
Οι φράσεις που προδίδουν τον εφησυχασμό
Πώς μοιάζει η αρχή του τέλους; Μοιάζει με φράσεις που ακούγονται καθημερινά σε γραφεία επιτυχημένων εταιρειών:
- «Δεν χρειάζεται να το κάνουμε έτσι, εμείς ξέρουμε πώς δουλεύει αυτό.»
- «Το δοκιμάσαμε το 2019 και απέτυχε.»
- «Εμείς δεν ακολουθούμε, οι άλλοι μας ακολουθούν.»
Όταν η εμπειρία σου γίνεται φίλτρο που απορρίπτει το νέο αντί να το αναλύει, η αυτοπεποίθηση έχει ήδη γίνει αλαζονεία. Και η αλαζονεία είναι ακριβή.
Στις αρχές της δεκαετίας του 2000, η Blockbuster, μια αλυσίδα φυσικών καταστημάτων ενοικίασης ταινιών που κυριαρχούσε πριν την εποχή του streaming, είχε πάνω από 9.000 καταστήματα παγκοσμίως και ήταν ο απόλυτος ηγέτης στην αγορά.
Το 2000, οι ιδρυτές της Netflix της πρότειναν εξαγορά για περίπου 50 εκατομμύρια δολάρια. Η πρόταση απορρίφθηκε. Το streaming υπήρχε ήδη ως κατεύθυνση, αλλά δεν πήρε ποτέ αρκετό βάρος για να αλλάξει το μοντέλο.
Μέσα σε μια δεκαετία, η αγορά είχε μετακινηθεί πλήρως και το 2010 η Blockbuster κατέθεσε αίτηση πτώχευσης. Το σήμα υπήρχε – απλώς δεν πήρε ποτέ το βάρος που χρειαζόταν για να επηρεάσει την απόφαση.
Όταν αργείς να καταλάβεις τι αλλάζει
Η υπερβολική αυτοπεποίθηση επηρεάζει κυρίως το timing. Όταν είσαι σίγουρος, υποτιμάς τα μικρά σήματα. Απορρίπτεις την κριτική της ομάδας σου ως “έλλειψη οράματος”. Θεωρείς ότι η αγορά κάνει λάθος και εσύ σωστό.
Αποτέλεσμα; Δεν ακούς νωρίς, όταν η διόρθωση κοστίζει λίγο. Ακούς αργά, όταν η κρίση έχει ήδη ξεσπάσει και οι επιλογές σου περιορίζονται πλέον στο να σώσεις ό,τι σώζεται.
Η αυτοπεποίθηση σε κάνει να πιστεύεις ότι καταλαβαίνεις το παιχνίδι, ενώ το παιχνίδι έχει ήδη αλλάξει κανόνες πίσω από την πλάτη σου.
Η επιστροφή στην “υγιή αμφιβολία”
Η λύση είναι να δεις που στηρίζεται αυτή η σιγουριά και η αυτοπεποίθησή σου. Η πραγματική ισχύς δεν προέρχεται από το να έχεις όλες τις απαντήσεις, αλλά από το να κάνεις τις σωστές ερωτήσεις – ακόμα και όταν όλα πάνε τέλεια.
Οι καλύτεροι οργανισμοί καλλιεργούν μια “σκόπιμη ανησυχία”. Ξαναβλέπουν τις παραδοχές τους κάθε εξάμηνο. Ενθαρρύνουν την ομάδα να προκαλεί το status quo.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα, η Domino’s Pizza. Το 2009, ενώ ήταν κολοσσός, αναγνώρισε δημόσια ότι το προϊόν της δεν ήταν αρκετά καλό και προχώρησε σε πλήρη αλλαγή συνταγής και εμπειρίας πελάτη. Παράλληλα, επένδυσε νωρίς στην online παραγγελία και στο digital ordering, πριν αυτό γίνει standard στον κλάδο.
Το αποτέλεσμα ήταν ότι από περίπου 1,5 δισεκατομμύριο δολάρια έσοδα το 2006, ξεπέρασε τα 4,5 δισεκατομμύρια το 2017, ενώ η μετοχή της σημείωσε αύξηση άνω του 2.000% μέσα σε μια δεκαετία. Η διαφορά ήταν η απόφαση να ξαναδεί κάτι που θεωρούνταν ήδη “αρκετά καλό”.
Η ελπίδα για μια επιχείρηση βρίσκεται στη στιγμή που ο ηγέτης λέει: “Πάμε καλά, αλλά τι είναι αυτό που δεν βλέπουμε;”. Αυτή η ερώτηση ανοίγει ξανά την περιέργεια. Και η περιέργεια είναι το μόνο πράγμα που μπορεί να νικήσει τον εφησυχασμό.
Η επιτυχία απαιτεί εγρήγορση
Τελικά, η επιτυχία απαιτεί μεγαλύτερη πειθαρχία από την κρίση. Στην κρίση, η αλλαγή είναι μονόδρομος· δεν έχεις επιλογή. Στην επιτυχία όμως, πρέπει να επιβάλλεις στον εαυτό σου να αμφισβητήσει αυτό που ήδη αποδίδει.
Αυτό είναι το πιο δύσκολο κομμάτι της ηγεσίας. Αν η αυτοπεποίθηση γίνει ο μοναδικός σου οδηγός, θα καταλήγεις να αντιδράς αργά, με τεράστιο κόστος και έχοντας χάσει το πλεονέκτημα του timing. Η πειθαρχία στην επιτυχία σημαίνει να μην αφήνεις τα αποτελέσματα να σε κρατάνε εξαρτημένο σε αυτά. Σημαίνει να διατηρείς την οξύτητα των αισθήσεών σου ακόμα κι όταν όλα δείχνουν ότι δεν χρειάζεται.
Μια υγιής επιχείρηση, είναι αυτή που χρησιμοποιεί κάθε νίκη ως αφετηρία για την επόμενη δύσκολη ερώτηση, όχι ως οριστική απάντηση.
- Ποια «βεβαιότητα» της εταιρείας σου έχεις να αμφισβητήσεις από πέρυσι;
- Ποιο μικρό σήμα από την αγορά ή την ομάδα σου αγνοείς επειδή «ξέρεις καλύτερα»;
Αν νιώθεις ότι η σιγουριά έχει αρχίσει να δημιουργεί τυφλά σημεία στον οργανισμό σου, ίσως είναι η ώρα για μια καθαρή, εξωτερική ματιά.
Στείλε μου ένα μήνυμα εδώ για να το συζητήσουμε.